Kako do povraćaja više plaćenih doprinosa?

Novi pravilnik koji su zajednički donela tri ministarstva uređuje postupak povraćaja više plaćenih doprinosa, ali i pravila pod kojima obveznici mogu da prestanu da plaćaju doprinose na ugovorene naknade tokom tekuće godine.

Reč je o propisu koji se direktno oslanja na Zakon o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje i koji ima za cilj da preciznije definiše procedure koje su do sada često izazivale nedoumice.

U novom propisu se objašnajva kako obveznik treba da postupi ako tokom godine uplati doprinose na iznos koji premašuje najvišu godišnju osnovicu propisanu zakonom. U takvim slučajevima, postoji pravo na povraćaj više plaćenog iznosa, ali se ono ne ostvaruje automatski, već kroz propisanu proceduru koja podrazumeva više koraka i uključivanje nekoliko institucija.

Postupak počinje tek nakon isteka kalendarske godine, kada se saberu svi podaci o uplatama. Osnov za utvrđivanje prava čine evidencije organizacije nadležne za penzijsko i invalidsko osiguranje, koje se ažuriraju na osnovu podataka iz Centralnog registra obaveznog socijalnog osiguranja. Ti podaci potiču iz podnetih poreskih prijava, kao i iz uverenja o uplaćenim doprinosima za samostalne delatnosti i poljoprivredu, koje izdaje Poreska uprava.

Da bi uopšte pokrenuo postupak, obveznik mora najpre da zatraži uverenje o osnovici na koju su doprinosi plaćeni u prethodnoj godini. Zahtev se može podneti od 1. marta naredne godine, i to filijali nadležnoj prema mestu prebivališta ili boravišta. Za lica koja više ne žive u Srbiji, nadležnost se određuje prema poslednjem mestu osiguranja.

Organizacija nadležna za penzijsko i invalidsko osiguranje ima rok od osam dana da izda traženo uverenje. Taj dokument sadrži detaljan pregled svih relevantnih podataka – od bruto prihoda i osnovica do iznosa uplaćenih doprinosa po različitim osnovama. Posebno se evidentiraju zarade, ugovorene naknade, kao i prihodi iz samostalne i poljoprivredne delatnosti, uz ukupan zbir osnovica koji je presudan za utvrđivanje da li je zakonski limit premašen.

Ukoliko se ispostavi da podaci nisu kompletni, odnosno da nisu blagovremeno dostavljeni u matičnu evidenciju, obveznik će biti obavešten da nema uslova za izdavanje uverenja. To znači da se čitav postupak odlaže dok se evidencije ne ažuriraju, što može uticati na dinamiku povraćaja sredstava.

Kada se uverenje dobije, sledeći korak je obraćanje Poreskoj upravi, kojoj se podnosi zahtev za povraćaj više plaćenog doprinosa. Taj zahtev se podnosi na propisanom obrascu, a upravo uverenje iz penzijskog fonda predstavlja osnovni dokaz da je došlo do prekoračenja najviše godišnje osnovice. Ono se prihvata kao relevantna dokumentacija ne samo za penzijsko i invalidsko osiguranje, već i za zdravstveno i osiguranje za slučaj nezaposlenosti.

Pored pitanja povraćaja, pravilnik se bavi i situacijama u kojima obveznici već tokom godine dostižu zakonski maksimum osnovice. U takvim slučajevima otvara se mogućnost da prestane obaveza plaćanja doprinosa na buduće ugovorene naknade, čime se izbegava dalje prekoračenje i potreba za naknadnim povraćajem.

Da bi se ovo pravo ostvarilo, obveznik podnosi zahtev organizaciji nadležnoj za penzijsko i invalidsko osiguranje, koja na osnovu raspoloživih podataka donosi rešenje.

U pojedinim slučajevima, kada podaci o uplatama po osnovu samostalne ili poljoprivredne delatnosti nisu evidentirani, obveznik je dužan da uz zahtev priloži odgovarajuće uverenje Poreske uprave.

Doneto rešenje ima praktičnu primenu tek kada ga obveznik dostavi isplatiocu ugovorene naknade. Tek nakon toga prestaje obračun i uplata doprinosa na buduće isplate u okviru iste kalendarske godine, što utiče i na smanjenje troškova i administrativnog opterećenja.

Usvajanjem ovog pravilnika prestaje da važi stari propis iz 2004. godine, koji je do sada regulisao ovu oblast.

Na taj način se pravni okvir usklađuje sa brojnim izmenama zakona koje su u međuvremenu donete, kao i sa novim načinom obrade i razmene podataka.