Nova pravila za penzionisanje u predlogu izmena zakona

U novom nacrtu predloženih izmena i dopuna Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju nalazi se nekoliko novina koje se odnose na prava i obaveze osiguranika.

Predlog zakona proširuje definiciju rizika koji su obuhvaćeni sistemom osiguranja. Pored smrti i telesnog oštećenja uvodi se i potreba za pomoći i negom drugog lica.

Značajne izmene odnose se i na usklađivanje domaćih propisa sa pravilima Evropske unije. U više odredbi uvodi se pozivanje na uredbe EU o koordinaciji sistema socijalne sigurnosti, što se posebno odnosi na osigurana lica koja rade za strane poslodavce ili se nalaze u međunarodnom okruženju rada. Tako se, između ostalog, precizira status zaposlenih kod stranih poslodavaca koji nemaju registrovano predstavništvo u Srbiji, ali se na njih primenjuju domaći propisi.

Krug obveznika dodatno je razrađen i kod poljoprivrednika. Precizirano je da osiguranje obuhvata nosioce porodičnih poljoprivrednih gazdinstava koji plaćaju porez na prihod od samostalne delatnosti ili PDV, čime se jasnije definiše ko ulazi u sistem obaveznog osiguranja.

Novine se uvode i u pogledu statusa osiguranika poljoprivrednika u vanrednim okolnostima. Predviđa se mogućnost mirovanja tog statusa u slučajevima kao što su elementarne nepogode, bolest ili porodiljsko odsustvo, što predstavlja odgovor na realne životne situacije koje mogu privremeno onemogućiti obavljanje delatnosti.

Izmene obuhvataju i specifične kategorije, poput stranih državljana na školovanju u Srbiji, kojima se omogućava primena određenih prava ukoliko dolaze iz zemalja u kojima važe pravila koordinacije socijalne sigurnosti.

Poseban segment odnosi se na profesionalna vojna lica. Predlog precizira uslove za ostvarivanje prava na starosnu penziju, uvodeći starosne granice i godine staža u zavisnosti od čina. Prema predloženim propisima, profesionalni vojnik po ugovoru, podoficir i oficir zaključno sa činom potpukovnika kad navrši 40 godina penzijskog staža i najmanje 53 godine života može da ostvari pravo na penziju, dok je za oficira čina pukovnika i višeg određeno da kada navrši 40 godina penzijskog staža i najmanje 54 godine života može da podnese zahtev za penziju.

U tehničkom smislu pojedine odredbe se preciziraju kako bi se izbegle različite interpretacije. Tako se, na primer, umesto formulacije o „uplaćenom doprinosu“ uvodi termin „osnovica na koju je doprinos plaćen“, što ima značaj za obračun prava.

Važna promena odnosi se i na ostvarivanje prava na starosnu i prevremenu starosnu penziju koja se, po pravilu, mogu ostvariti tek nakon prestanka osiguranja. Ipak, predviđeni su izuzeci za određene kategorije osiguranika, kao i za lica koja su poslednje osiguranje imala u državama sa kojima Srbija ima zaključen međunarodni sporazum.

U oblasti invalidskog osiguranja uvodi se precizniji postupak za utvrđivanje potpunog gubitka radne sposobnosti. Fond donosi rešenje o ovom statusu, a zatim i o pravu na invalidsku penziju, koja se ostvaruje po prestanku osiguranja. Precizira se i situacija kada se invalidnost utvrdi nakon prestanka osiguranja, uz definisanje roka od kojeg pravo može da se prizna.

Dalje izmene odnose se i na način isplate penzija, gde se propisuje da se isplata vrši preko banaka.

Zakon donosi i mogućnost da korisnici starosne ili prevremene penzije, koji nakon penzionisanja ostvare najmanje godinu dana dodatnog staža, mogu da podnesu zahtev za ponovno određivanje visine penzije. Novi iznos se utvrđuje prema važećim pravilima, a korisniku pripada povoljniji iznos, što predstavlja podsticaj za dodatni radni angažman i nakon ostvarivanja prava na penziju.

Na više mesta u tekstu zakona dodatno se uvodi potreba za pomoći i negom drugog lica kao osnov za ostvarivanje određenih prava, čime se ova kategorija korisnika sistemski prepoznaje i uključuje u različite institute osiguranja.

Usklađivanje sa evropskim propisima provlači se kroz više članova, čime se postavlja pravni okvir za buduće članstvo Srbije u Evropskoj uniji i omogućava lakša koordinacija sistema socijalne sigurnosti sa drugim državama.

Primena pojedinih odredbi, naročito onih koje se odnose na evropske uredbe, odložena je do trenutka pristupanja Srbije Evropskoj uniji, dok će ostatak zakona stupiti na snagu osmog dana od objavljivanja u Službenom glasniku.