Osnovna plata prodavaca ne sme da zavisi od prometa

Poslodavci zaposlenima u trgovini često znaju da poruče da će punu osnovnu zaradu dobiti samo ako ostvare određeni promet ili prodajne norme. Ako ih ne ispune, plata se umanjuje, dok se u slučaju boljih rezultata povećava.

Međutim, prema stavu Ustavnog suda, ovakav način obračuna nije dozvoljen jer briše granicu između osnovne zarade i zarade po osnovu radnog učinka.

Advokat Branislav Vještica kaže da poslodavac ne može da uslovljava osnovnu zaradu prodavca ostvarenim prometom niti da je smanjuje zato što zaposleni nije prodao dovoljno robe.

„Takva praksa nije u skladu sa Zakonom o radu, a to je potvrdio i Ustavni sud Srbije, koji je zauzeo jasan stav da osnovna plata mora biti unapred određena i ne sme da zavisi od mesečnih prodajnih rezultata“, navodi Vještica.

Zakon o radu razlikuje tri kategorije primanja – osnovnu zaradu, zaradu po osnovu radnog učinka i uvećanu zaradu. To znači da radni učinak može da bude osnov za bonus ili stimulaciju, ali ne i za određivanje same osnovne plate.

U jednoj  od objavljenih odluka Ustavni sud je ocenio da poslodavac nije imao zakonsko ovlašćenje da posebnim pravilnikom uređuje pitanja koja se odnose na procenu radnog učinka, umanjenje osnovne zarade zbog neispunjenih prodajnih normativa ili čak pokretanje postupaka koji mogu dovesti do otkaza ugovora o radu. Takva pitanja, kako je naglašeno, mogu biti uređena samo u skladu sa Zakonom o radu i odgovarajućim opštim aktima.

Posebno je istaknuto da osnovna zarada prodavca ne može da zavisi od toga koliko je robe prodao niti od vrste proizvoda koje je uspeo da plasira tokom meseca. Sud je ocenio da bi takav sistem doveo do toga da zaposleni nema garantovanu osnovnu zaradu, već da njegova plata postaje neizvesna i promenljiva, što nije u skladu sa zakonskim rešenjima.

Ustavni sud je ukazao i na još jedan važan problem – zaposleni mora unapred da zna od kojih elemenata se sastoji njegova mesečna zarada i na koji način se ona obračunava. Ukoliko se osnovna plata svakog meseca menja u zavisnosti od prodajnih rezultata, narušavaju se principi pravne sigurnosti, predvidivosti i jednakog tretmana zaposlenih koji obavljaju isti posao.

Sličan stav zauzeo je i Privredni apelacioni sud u jednoj od presuda. Tu se navodi da se elementi za obračun osnovne zarade određuju opštim aktom poslodavca, ali da osnovna zarada ne može biti obračunata niti isplaćena u iznosu nižem od minimalne zarade. Pravo na minimalnu zaradu vezano je za standardni učinak i puno radno vreme, pa zaposleni koji ih ostvari ima pravo najmanje na zakonom propisani minimalac.

Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja u objavljenom mišljenju navelo je da opštim aktom moraju biti jasno definisani kriterijumi za ocenjivanje radnog učinka, kao i uslovi pod kojima se zarada može uvećati ili umanjiti po tom osnovu. Istovremeno, Ministarstvo je naglasilo da zakon ne propisuje obavezu da se radni učinak meri isključivo na mesečnom nivou. U zavisnosti od vrste posla, on može da se ocenjuje mesečno, polugodišnje, godišnje ili u nekom drugom periodu koji je unapred definisan.

Takođe, Ministarstvo rada je objavilo i mišljenje da zaposleni koji ostvari standardni učinak i odradi puno radno vreme ima pravo na pun iznos minimalne zarade. Ukoliko ne ostvari standardni učinak ili ne odradi puni fond časova, poslodavac može da umanji zaradu, ali samo u skladu sa kriterijumima koji su unapred utvrđeni opštim aktom ili ugovorom o radu.