Više od 1.650 firmi u preradi voća i povrća, sektor predvode hladnjače i izvoznici

Nesumnjivo je da će 2026. godina biti upamćena po dobrim prinosima svih vrsta voća, što potvrđuju i podaci i prognoze Ministarstva poljoiprivrede Srbije da se ove godine očekuje berba od 1,5 i 1,6 miliona tona voća, što je 46,5 odsto više nego 2025. godine.

„To bi svrstalo ovu godinu među tri najbolje proizvodne godine u poslednje dve decenije“, piše u saopštenju Ministarstva povodom 1. jula, Svetskog dana voća.

Ovako dobri prinosi otvaraju put izvoznim delatnostima, ali i onim koje se bave preradom i konzervisanjem voća i povrća.

Uvidom u tabelu koju nam je dostavila bonitetna kuća CompanyWall može se zaključiti da je delatnost ostale prerade i konzervisanja voća i povrća jedna je od najheterogenijih u prehrambenoj industriji sa registrovana čak 1.652 privredna subjekta u 2025. godini.

U istoj grupi nalaze se velike fabrike prehrambene industrije, hladnjače za otkup i zamrzavanje voća, proizvođači sokova, džemova, ajvara i drugih prerađevina, kompanije koje se bave liofilizacijom, proizvođači organskih proizvoda, kao i veliki broj malih porodičnih preduzeća i preduzetnika koji prerađuju voće i povrće.

Najveći deo kompanija zapravo je vezan za voće, dok je prerada povrća zastupljena u znatno manjoj meri.

Među najvećim firmama dominiraju hladnjače i izvoznici zamrznute maline, kupine, višnje i drugog bobičastog voća, što potvrđuje da se ova delatnost u Srbiji u velikoj meri oslanja na izvoz sirovine ili poluproizvoda, a manje na finalne proizvode više dodate vrednosti.

Procene PKS-a su da oko 60 odsto domaćeg prerađenog voća i povrća završava na tržištu Evropske unije, dok značajan deo izvoza ide i u CEFTA region zbog blizine tržišta i jednostavnije trgovine.

Geografska raspoređenost kompanija veoma jasno prati glavne voćarske regione Srbije. Najviše značajnih preduzeća dolazi iz Arilja, Ivanjice, Požege, Lučana, Prijepolja, Valjeva, Osečine, Blaca, Kuršumlije, Aleksandrovca, Prokuplja i Leskovca, odnosno područja koja predstavljaju centar proizvodnje maline, kupine, višnje, šljive i drugog voća. To pokazuje da su prerađivački kapaciteti uglavnom razvijani u neposrednoj blizini proizvodnje, čime se smanjuju logistički troškovi i gubici kvaliteta sirovine.

Istovremeno, u delatnosti posluju i prepoznatljivi proizvođači finalnih prehrambenih proizvoda kao što su sokovi, džemovi, kompoti, kašice i druge prerađevine, kao i kompanije specijalizovane za liofilizaciju voća, proizvodnju voćnih prahova, organskih proizvoda i premijum prehrambenih sastojaka namenjenih izvozu.

Veljko Jovanović, savetnik predsednika Privredne komore Srbije, nedavno je za Biznis.rs o temi prerade i izvozu voća i povrća rekao da se među najznačajnijim izvoznim proizvodima izdvajaju sokovi i voćne kaše, koje su, kako objašnjava, zahvalne za transport i skladištenje.

„Kada napravite voćnu kašu ona može dugo da stoji u aseptik vrećama i buradima, bez potrebe za velikim skladišnim kapacitetima i sa dosta dugim rokom trajanja, što je vrlo zahvalno za rad“, kaže on.

Primetno je i da veliki broj firmi u delatnosti ima mali broj zaposlenih, a često i samo jednog zaposlenog. To ukazuje da deo poslovanja funkcioniše sezonski, uz angažovanje velikog broja privremenih ili sezonskih radnika koji nisu iskazani kroz prosečan broj zaposlenih, što je karakteristično za otkup i preradu voća.

Još jedna karakteristika delatnosti jeste izražena nestabilnost poslovanja. Među registrovanim privrednim subjektima u delatnosti nalazi se veliki broj preduzeća koja su u stečaju ili likvidaciji. Ovaj podatak ne čudi, jer tržište karakterišu velike oscilacije, koje zavise od prinosa voća, otkupnih cena, izvozne tražnje i drugih izazova u poslovanju.

Najveći skok u rastu prihoda ostvarila je kompanija Fortis koja se bavi proizvodnjom i izvozom smrznutog voća. Ostvareni prihod ove kompanije u 2024. godini iznosio je 377.504.000 dinara, a u 2025. godini taj iznos je uvećan za više od 100 odsto i iznosi 825.385.000 dinara. Sasvim obrnutu finasijsku situaciju zabeležila je kompanija Stanić koja se bavi proizvodnjom torti, kolača, keksa, lisnatog testa i pita. Prihod od 872.533.000 dinara zabeležen u 2024. godini, pao je na 586.944.000 dinara u 2025. godini.

Pored kompanija specijalizovanih za liofilizaciju, poput Van Drunen Farms Evropa, u sektoru posluju i proizvođači dehidriranog povrća, začinskog bilja i prehrambenih sastojaka, među kojima je i Geneza iz Kanjiže, što pokazuje da se deo industrije razvija ka proizvodima više dodate vrednosti.Takvi proizvodi ostvaruju veću tržišnu cenu od klasično zamrznutog voća i predstavljaju jedan od pravaca razvoja domaće prerađivačke industrije.

U celini posmatrano, delatnost karakteriše izrazita zavisnost od izvoza i kretanja na svetskom tržištu smrznutog voća, velika sezonalnost poslovanja, kao i postepeno širenje ka proizvodima više dodate vrednosti, poput liofilizovanog voća, voćnih koncentrata i sokova – dakle, prepliću se tradicionalni izvozni modeli zasnovani na sirovini i savremeniji modeli prerade usmereni ka proizvodima sa većom profitnom maržom.