Za osam godina u Srbiji nestalo 62.000 poljoprivrednih gazdinstava

Više od pola miliona gazdinstava danas čini osnovu srpske poljoprivrede, ali broj ljudi i domaćinstava koja opstaju od proizvodnje hrane iz godine u godinu opada.

Prema dostupnim podacima, u Srbiji trenutno postoji 508.365 poljoprivrednih gazdinstava, a u primarnoj proizvodnji hrane direktno ili indirektno angažovano je 1.150.653 ljudi. U proseku, na jednom porodičnom gazdinstvu rade i žive 2,2 člana ili stalno zaposlena lica.

Iako taj broj i dalje deluje impozantno, poređenje sa ranijim periodom pokazuje drugačiju sliku. Još 2018. godine u poljoprivredi Srbije bilo je angažovano 1.336.714 ljudi, što znači da je za manje od osam godina broj uključenih u proizvodnju hrane smanjen za oko 14 odsto.

Najveća koncentracija poljoprivredne aktivnosti danas je u Regionu Šumadije i Zapadne Srbije. U tom delu zemlje nalazi se i najveći broj žena angažovanih u poljoprivredi – više od 231.000. Ovaj region prednjači i po broju gazdinstava – čak 224.433.

Na drugom mestu nalazi se Region Južne i Istočne Srbije sa 145.751 gazdinstvom, dok je u Vojvodini registrovano 111.884 gazdinstava, a u Beogradskom regionu 26.297. Ukupno, više od milion ljudi obrađuje približno 3,25 miliona hektara zemljišta.

Podaci pokazuju i značajne razlike u veličini poseda između regiona. Prosečno poljoprivredno gazdinstvo u Srbiji raspolaže sa 6,4 hektara zemljišta, dok je u Vojvodini prosečna površina gotovo dvostruko veća i dostiže 13,2 hektara.

„Tipično domaće gazdinstvo danas izgleda skromno – prosečno raspolaže jednom kravom za proizvodnju mleka, pet svinja, tri ovce, tri košnice i 43 komada živine. Takođe, broj gazdinstava nastavlja da pada. U odnosu na 2018. godinu, kada je bilo registrovano 564.541 gazdinstvo, Srbija danas ima oko 10 odsto manje poljoprivrednih domaćinstava“, objašnjava agroanalitičar Branislav Gulan.

Prema ocenama iz agrarnog sektora, tokom perioda od 2014. do 2024. godine ugašeno je oko 62.000 gazdinstava, a trend smanjenja nije zaustavljen ni danas. Nestanak gazdinstava prati i smanjenje stočnog fonda, pad ukupne proizvodnje hrane i slabiji prinosi. Podaci ukazuju da su prinosi na obrađenim površinama niži nego u pojedinim ranijim periodima – u rasponu poređenja od deset do čak pedeset godina unazad.

„Pored proizvodnih problema, jedan od najosetljivijih izazova ostaje pitanje vlasništva nad zemljištem. Procene govore da proces vraćanja nekadašnje zadružne imovine još nije završen i da se i dalje vodi pitanje oko približno 200.000 hektara zemljišta, iako za deo parcela postoje dokumentacija i poznati nosioci prava“, ističe Gulan.

On dalje kaže da su upravo nerešeni imovinski odnosi stvorili prostor za brojne sporove i kontroverze tokom privatizacionih procesa nakon 2000. godine. Kao posledica toga, u mnogim selima ugašeni su mali prerađivački pogoni koji su nekada predstavljali oslonac lokalne ekonomije.

U agrarnim krugovima sve češće se ukazuje da bi obnavljanje manjih prerađivačkih kapaciteta moglo da vrati deo ekonomskih aktivnosti u ruralna područja, otvori nova radna mesta i uspori odlazak stanovništva iz sela.

„Dodatnu složenost unosi i pitanje državnog poljoprivrednog zemljišta. Zvanični podaci govore da je za zakup dostupno oko 450.000 hektara državnih oranica, ali deo stručnjaka smatra da evidencije nisu u potpunosti usklađene. Pojedini agroekonomisti upozoravaju da su se tokom godina u evidencijama državnog zemljišta našle i površine koje potiču iz zadružne imovine ili nikada nisu bile klasična državna svojina“, navodi naš sagovornik.

Zbog toga se sve glasnije traži novo razgraničenje svojine kako bi se precizno utvrdilo koje površine pripadaju državi, koje zadrugama, a koje privatnim vlasnicima.

Takođe, veliki broj malih proizvođača suočava se sa svakodnevnim finansijskim pritiscima. Posebno su ranjiva domaćinstva sa posedima do 2,5 hektara, kojih u Srbiji ima više od 217.623.

„Srbija godišnje proizvede oko 20 miliona tona poljoprivrednih proizvoda, ali proizvodni rezultati sami po sebi nisu dovoljni bez dugoročnog uređenja agrarne politike, rešavanja pitanja vlasništva nad zemljištem i jačanja porodičnih gazdinstava. Obnova stočarstva, prerade hrane i razvoj sela, prema ocenama analitičara, ostaju među ključnim pitanjima budućeg razvoja domaće poljoprivrede“, zaključuje agroanalitičar Branislav Gulan.