Globalna proizvodnja minerala i dalje snažno koncentrisana – Kina ubedljivo prva

Minerali predstavljaju osnovu savremenih energetskih sistema, građevinske industrije, prerađivačke proizvodnje i razvoja naprednih tehnologija. Ipak, njihova proizvodnja i dalje je izrazito koncentrisana u relativno malom broju država koje raspolažu bogatim prirodnim resursima i razvijenom eksploatacijom fosilnih goriva.

Prema podacima austrijskog Ministarstva finansija, ukupna svetska proizvodnja minerala u 2024. godini merena je količinom proizvedenih metričkih tona i obuhvata metale, industrijske minerale poput boksita i dijamanata, kao i mineralna goriva – ugalj, sirovu naftu i prirodni gas.

Važno je napomenuti da se analiza zasniva isključivo na fizičkom obimu proizvodnje, a ne na njenoj tržišnoj vrednosti. Zbog toga sirovine koje se proizvode u ogromnim količinama, poput uglja, imaju znatno veći uticaj na rang-listu od plemenitih metala, kao što je zlato.

Kina je i tokom 2024. godine zadržala ubedljivo prvo mesto, sa ukupnom proizvodnjom od 5,3 milijarde metričkih tona, odnosno 26,9 odsto ukupne svetske proizvodnje. Najveći deo tog obima odnosi se na ugalj, čija je proizvodnja dostigla gotovo 4,8 milijardi metričkih tona.

Na drugom mestu nalaze se Sjedinjene Američke Države sa 2,4 milijarde metričkih tona, što predstavlja 12,1 odsto globalne proizvodnje, odnosno manje od polovine kineskog obima. Visok plasman SAD pre svega je rezultat velike proizvodnje fosilnih goriva, posebno sirove nafte i prirodnog gasa, u kojima zauzimaju vodeću poziciju u svetu.

Prvih pet najvećih proizvođača zaokružuju Rusija, Indija i Australija. Rusija je jedan od vodećih svetskih proizvođača fosilnih goriva, zlata i baznih metala, dok je Indija drugi najveći proizvođač uglja na svetu. Australija prednjači u proizvodnji boksita, rude gvožđa i litijuma.

Među deset najvećih proizvođača nalaze se i druge velike energetske sile. Saudijska Arabija proizvela je 620 miliona metričkih tona, dok je Iran ostvario proizvodnju od 540,3 miliona metričkih tona, što potvrđuje značajan uticaj mineralnih goriva na ukupne rezultate. Indonezija, koja zauzima šesto mesto, istovremeno je veliki proizvođač fosilnih goriva i vodeći svetski proizvođač nikla.

Regionalno posmatrano, Azijsko-pacifički region dominirao je globalnom proizvodnjom minerala u 2024. godini sa 50,3 odsto ukupnog svetskog obima, odnosno gotovo 10 milijardi metričkih tona. Takav rezultat prvenstveno je posledica velikih proizvodnih kapaciteta Kine, Indije, Australije i Indonezije.

Čak i kada se iz analize isključi Kina, Azijsko-pacifički region ostvario je proizvodnju od 4,7 milijardi metričkih tona, odnosno 23,4 odsto ukupne svetske proizvodnje, što pokazuje da njegova dominantna pozicija nije zasnovana isključivo na kineskom doprinosu.

Na drugom mestu nalazi se Severna Amerika sa učešćem od 15,9 odsto u globalnoj proizvodnji, ispred Evrope sa 12 odsto i Bliskog istoka sa 11,6 odsto.

Afrika učestvuje sa 5,5 odsto ukupne svetske proizvodnje, uprkos tome što je jedan od ključnih proizvođača sirovina manjeg obima proizvodnje, ali visoke vrednosti, poput kobalta i metala iz grupe platine. Južna Amerika, koja ima značajnu ulogu u proizvodnji bakra i litijuma, učestvuje sa 4,7 odsto.

Proizvodnja minerala koncentrisana u malom broju zemalja

Podaci pokazuju da je globalna proizvodnja minerala izrazito koncentrisana. Dvadeset pet najvećih proizvođača obezbedilo je gotovo 90 odsto ukupne svetske proizvodnje u 2024. godini, što znači da najveći deo globalne ponude potiče iz relativno ograničenog broja država.

Takva koncentracija rezultat je razlika u geološkim karakteristikama, raspoloživosti energetskih resursa, razvijenosti industrijskih kapaciteta i veličini domaće tražnje.

Istovremeno, ona potvrđuje da najveći proizvođači minerala imaju ključnu ulogu u funkcionisanju globalnih lanaca snabdevanja koji podržavaju energetiku, razvoj infrastrukture i prerađivačku industriju.