U kojim situacijama društva mogu da menjaju iznos osnovnog kapitala?

Osnovni kapital društva sa ograničenom odgovornošću (d.o.o.), poznat i kao registrovani kapital, predstavlja vrednost uloga koji osnivači unose u društvo. Minimalni osnivački kapital iznosi 100 dinara, a može biti novčani ili nenovčani.

Važno je razlikovati upisani i uplaćeni kapital. Prilikom osnivanja firme kapital mora biti upisan u osnivačkom aktu, ali ne mora odmah biti uplaćen ili unet. Osnivači imaju rok koji sami odrede u osnivačkom aktu, ali ne duži od pet godina od registracije društva.

Poreski savetnik Jovan Pavlović objašnjava da se novčani ulozi uplaćuju u novcu, dok nenovčani mogu biti stvari ili prava, pri čemu njihova vrednost mora biti procenjena i izražena u dinarima. Strani osnivači mogu unositi kapital u devizama, uz obračun po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan uplate.

„Osnivački akt definiše visinu kapitala, rokove za njegovu uplatu ili unos, kao i eventualne promene kapitala. Članovi društva stiču udeo u kapitalu preuzimanjem obaveze da unesu svoj ulog, a svi uneti ulozi postaju vlasništvo društva i deo njegove imovine“, navodi Pavlović.

On dalje pojašnjava da od visine udela zavise i prava članova, uključujući pravo glasa u skupštini, pravo na učešće u dobiti i pravo na deo likvidacionog ostatka.

„Ukoliko osnivači ne ispune obavezu unošenja kapitala, mogu odgovarati za štetu nanetu društvu, a osnivačkim aktom mogu biti predviđene i dodatne sankcije“, ističe naš sagovornik.

Kako se vrši promena osnovnog kapitala?

Društvo sa ograničenom odgovornošću može povećavati ili smanjivati osnovni kapital, pri čemu on ne sme pasti ispod zakonom propisanog minimuma, osim ako posebnim propisima za određene delatnosti nije predviđen viši iznos.

„Osnovni kapital može se povećati novim ulozima postojećih ili novih članova, pretvaranjem dobiti ili rezervi u kapital, konverzijom potraživanja u kapital, statusnim promenama ili pretvaranjem dodatnih uplata u osnovni kapital. O povećanju odlučuje skupština društva, a postupak zahteva odgovarajuću dokumentaciju, uključujući odluku skupštine, dokaz o uplati uloga i prijavu APR-u“, kaže poreski savetnik.

S druge strane, osnovni kapital može se smanjiti radi pokrića gubitaka, formiranja rezervi, oslobađanja od obaveze unosa uloga ili zbog povlačenja i poništavanja udela. I ovu odluku donosi skupština, a promena mora biti prijavljena Agenciji za privredne registre u roku od tri meseca, u suprotnom odluka postaje ništava.

„Kod smanjenja kapitala posebna pažnja posvećuje se zaštiti poverilaca. U pojedinim slučajevima postupak se sprovodi u jednom koraku, dok se u drugim najpre registruje i objavljuje odluka o smanjenju na sajtu APR-a tokom tri meseca, a tek potom sledi konačna registracija promene. Smanjenje kapitala smatra se izvršenim danom upisa promene u APR“, navodi Pavlović.

Kada je reč o dodatnim uplatama, one predstavljaju poseban način finansiranja d.o.o. kojim članovi ili osnivači obezbeđuju novčana sredstva za poslovanje firme. Za razliku od povećanja osnovnog kapitala, dodatne uplate ne povećavaju osnovni kapital i mogu se izvršiti isključivo u novcu.

„Ova sredstva mogu se koristiti za pokrivanje tekućih i prethodnih gubitaka, kao i za izmirenje obaveza prema poveriocima. Dodatne uplate mogu vršiti domaći i strani osnivači, pri čemu strani osnivači sredstva uplaćuju na devizni račun društva u skladu sa propisima o deviznom poslovanju“, objašnjava naš sagovornik.

Obaveza dodatnih uplata mora biti predviđena osnivačkim aktom ili odlukom skupštine društva. U odluci se određuju obveznici uplate, iznos i rok za uplatu, a sredstva se najčešće uplaćuju srazmerno vlasničkim udelima članova.

Skupština društva može doneti odluku i o vraćanju dodatnih uplata, ali tek nakon ispunjenja zakonskih uslova, uključujući zaštitu poverilaca i protok roka od tri meseca od registracije odluke. Povraćaj se prijavljuje Agenciji za privredne registre, dok sama uplata dodatnih sredstava ne zahteva registraciju.

„Dodatne uplate ne mogu biti vraćene ako su potrebne za pokriće gubitaka, izmirenje obaveza prema poveriocima, ako osnovni ulozi nisu u potpunosti uneti ili ako društvo ima nepokrivene poslovne gubitke“, zaključuje poreski savetnik Jovan Pavlović.