Uranijum ponovo u centru interesovanja – Australija, Kazahstan i Kanada vodeći po resursima

Uranijum je osnovna sirovina koja danas pokreće sve nuklearne fisijske reaktore. Zemlje širom sveta oslanjaju se na njega za proizvodnju električne energije sa niskom emisijom ugljenika, procesne toplote i vodonika. Suštinski, nijedan oblik proizvodnje energije putem nuklearne fisije nije moguć bez upotrebe uranijuma.

Iako se uranijum po poreklu ekstrakcije najčešće povezuje sa nekolicinom velikih rudarskih zemalja, on se može pronaći u većini stena, pa čak i u morskoj vodi.

Agencija za nuklearnu energiju OECD-a i Međunarodna agencija za atomsku energiju (IAEA), objavile su publikaciju o zemljama sa najvećim identifikovanim rezervama uranijuma zaključno sa 2023. godinom. U brojke su uključeni resursi uranijuma koji se mogu eksploatisati uz troškove do 130 dolara po kilogramu uranijuma. U njihovoj analizi ističe se da Australija, Kazahstan i Kanada raspolažu sa oko 52 odsto svetskih rezervi uranijuma. Na globalnom nivou, identifikovani resursi iznosili su 5,9 miliona tona sadržanog metala uranijuma u 2023. godini.

Međutim, resursi uranijuma porasli su za najmanje 25 odsto tokom poslednje decenije, zahvaljujući intenzivnijim geološkim istraživanjima.Australija ima najveću svetsku bazu resursa uranijuma, sa 1,7 miliona tona sadržanog metala. To predstavlja 28 odsto ukupnih svetskih rezervi, čime je Australija ubedljivo na prvom mestu. Njeni resursi više su nego dvostruko veći od resursa Kazahstana, drugoplasirane zemlje.

Uprkos tako velikim rezervama, australijska industrija eksploatacije uranijuma manja je nego što bi se moglo očekivati, delom zbog regulatornih ograničenja i dugih rokova razvoja rudarskih projekata.

Kazahstan i Kanada zaokružuju prve tri pozicije. Kazahstan raspolaže sa 813.900 tona resursa uranijuma, odnosno 14 odsto svetskih rezervi. Kanada je treća sa 582.000 tona, što predstavlja 10 odsto globalnih resursa.

Ove dve zemlje istovremeno su i među najvećim svetskim proizvođačima uranijuma, zbog čega imaju ključnu ulogu u globalnom lancu snabdevanja nuklearnim gorivom.

Van prve tri zemlje na ovoj listi značajne rezerve uranijuma raspoređene su širom Afrike, Azije, Evrope i američkog kontinenta.

Namibija i Niger izdvajaju se među afričkim zemljama, dok Rusija, Kina, Ukrajina i Uzbekistan predstavljaju najveće evroazijske baze resursa. Brazil, Argentina, Peru i Sjedinjene Američke Države doprinose ukupnim rezervama na američkom kontinentu.

Ovakva geografska rasprostranjenost dobija na značaju u trenutku kada nuklearna energija ponovo privlači pažnju velikog broja država. Povećani obim istraživanja doprineo je rastu identifikovanih resursa uranijuma za najmanje 25 odsto u protekloj deceniji.

Rang-lista najvećih proizvođača pokazuje drugačiju sliku

No, posedovanje resursa nije isto što njegova eksploatacija. Prema podacima koje je objavila Svetska nuklearna asocijacija (WNA), Kazahstan je 2024. godine proizveo 23.270 tona uranijuma, što čini više od trećine ukupne svetske proizvodnje. Ova država raspolaže velikim ležištima uranijuma u peščaru i koristi metodu takozvanog podzemnog rastvaranja (in-site recovery), koja je uglavnom jeftinija i zahteva manje radne snage od klasičnog rudarenja.

Državna kompanija Kazatomprom takođe je tokom poslednje decenije značajno unapredila efikasnost proizvodnje. Iako je proizvodnja u Kazahstanu opala tokom godina pandemije, ona se snažno oporavila do 2024. godine zahvaljujući rastu tražnje i cena uranijuma.

Kanada je 2024. godine bila drugi najveći svetski proizvođač uranijuma, sa proizvodnjom od 14.309 tona. Ponovno pokretanje velikih projekata, poput Cigar Lake i McArthur River, omogućilo je snažan oporavak kanadske produkcije.

Namibija je dodatno učvrstila svoju poziciju među vodećim proizvođačima, sa proizvodnjom od 7.333 tone u 2024. godini. Ova zemlja postala je jedan od najbrže rastućih svetskih dobavljača uranijuma, zahvaljujući velikim površinskim rudnicima i rastu stranih investicija podstaknutih sve većom potražnjom za nuklearnim gorivom.

Proizvodnja uranijuma u Sjedinjenim Američkim Državama gotovo je nestala tokom 2020. godine, kada je pala na svega šest tona, jer su niske cene učinile domaću eksploataciju neisplativom.

Međutim, sektor je počeo da se oporavlja zahvaljujući višim cenama uranijuma i geopolitičkim zabrinutostima u vezi sa globalnim lancima snabdevanja. Ograničenja uvoza ruskog uranijuma dodatno su povećala interesovanje za obnovu domaćih proizvodnih kapaciteta.

I pored oporavka sa gotovo nultog nivoa proizvodnje iz 2020. godine, Sjedinjene Američke Države su tokom 2024. proizvele svega 260 tona uranijuma, naspram više od pomenutih 23.000 tona u Kazahstanu. Ovaj veliki jaz pokazuje koliko je globalno tržište nuklearnog goriva i dalje zavisno od malog broja proizvođača.