Nova realnost političke ekonomije: Male stranke često utiču na velike promene

Torsten Person (Torsten Persson), švedski ekonomista i profesor na stokholmskom Institutu za međunarodne ekonomske studije, govorio je na XXI Svetskom kongresu ekonomista u Beogradu o disruptivnim državnim politikama koje utiču na promene makrotrendova, regulative i ekonomskih reformi. Persona kolege nazivaju još i „ocem moderne političke ekonomije“.

U razgovoru sa Džinom Majklom Grosmanom (Gene Michale Grossman), profesorom međunarodne ekonomije i trgovine na američkom Univerzitetu Prinston, Person je istakao da je najnoviji raskol u političkim redovima širom sveta nastaje na osnovu klasnih razlika, ali da posledično stvara velike kulturološke poremećaje.

„Za razliku od kraja 19. veka, kada su se nove partije levice umešale u političku trku između liberala i konzervativaca širom evropskog kontinenta, najnovija politička realnost kao najmlađe učesnike prepoznaje zelene stranke (sa ciljevima usvajanja najviših ekoloških standarda) i radikalne desne (koje za cilj najčešće imaju zaustavljanje imigranata, sa pretpostavkom da ugrožavaju ekonomsku dobrobit lokalnog stanovništva). Obe ove snage imaju disruptivne efekte na nacionalne, kao i na globalnu ekonomiju“, objašnjava Person.

Glavnotokovski, uobičajeni dvopartijski sistemi često se u potpunosti fokusiraju na ekonomsku dimenziju, dok zanemaruju kulturološke i ekološke interese velikih delova stanovništva, što otvara vrata za ulazak novih političkih igrača. Stoga, kaže, dosadašnje tradicionalne podele političkih partija na leve i desne, treba upotpuniti takozvanom GAL-TAN podelom (green, alternative, libertarian – traditional, authorative, nationalistic).

Person je za svoje istraživanje koristio podatke ParlGova tokom 43 godine, prikupljenih u 31 evropskoj državi.

Zanimljivo je, recimo, da se među vodećim evropskim ekonomijama u Italiji situacija promenila nagore od 1990. do 2020. godine, jer je zastupljenost svih pomenutih opcija bila veća ranije, dok aktuelna situacija pokazuje tendenciju ka radikalno desnim partijama, i sve manje zeleno-levih opcija. Na primer, Francuska je u istom periodu otišla u suprotnom smeru, ka raznovrsnijoj ponudi na političkoj sceni.

Švedski stručnjak je predstavio statistiku korelacija učešća manjih zelenih i radikalno desnih partija u parlamentima EU država, sa regulativom koja je donošena u tim trenucima.

Kroz praksu je potvrđena osnovna pretpostavka – za vreme većeg učešća zelenih u donošenju odluka donošene su strože ekološke regulative, dok je radikalna alternativa „zatezala“ zakone i uredbe koje se odnose na politiku prema imigrantima i njihovom učešću na tržištu radne snage.

Ulazak ovih novih partija predstavlja suštinski diskretan događaj, ali koji dugoročno značajno menja politički pejzaž, jer su mejnstrim stranke prinuđene da sa njima pregovaraju i prave kompromise kako bi formirale parlamentarnu većinu.

S druge strane, politički „ekvilibrijum“, poručuje Person, najčešće dovodi do pasivnosti kad je u pitanju donošenje najvažnijih akata. Dakle, politička multilateralnost, iako povoljna sa teorijskog aspekta, u smislu veće razmene mišljenja, najčešće rezultira svojevrsnim statusom kvo, i sporim usaglašavanjem i sprovođenjem novih zakona.

„Obično veliki događaji, takozvani šokovi, utiču na ulazak ovakvih političkih partija u izvršnu vlast. Možda je najbolji primer katastrofa u Černobilju 1986. godine, kada su se u zemljama koje su imale nuklearne reaktore uzdigle male partije zelenih, ali što je kasnije dovelo do usvajanja veoma oštre regulative koja se ticala upravljanja atomskim centralama, pa i do njihovih gašenja“, spominje Person.

Ulazak malih partija u izvršnu vlast ima još jednu prepoznatljivu osobinu, često viđenu i na našim prostorima, kada neka od tradicionalno velikih političkih stranaka nema dovoljno glasova da sama formira vladu, pa poziva neke od „došljaka“ i u koalicionom cenjkanju najčešće poklanja jedno od najvažnijih ministarskih pozicija.